De strikte rol van de vertrouwenspersoon
Nu de rol van de vertrouwenspersoon meer aandacht krijgt en er ook (deels verplicht) meer vertrouwenspersonen zijn aangesteld door bedrijven, gebeurt het ook wel eens dat over de rol die de vertrouwenspersoon heeft gespeeld, door de rechter wordt geoordeeld.
De casus
Zo is er een uitspraak over een zaak waarin een leidinggevende, ik noem haar even Vera, deels arbeidsongeschikt thuis zat vanwege de werkomstandigheden. In deze periode waren er vijf medewerkers die Vera als leidinggevende hadden naar de vertrouwenspersoon gegaan met de volgende klachten:
- Vera zou haar rol niet pakken
- De medewerkers klaagden dat Vera niet naar hun luisterde
- Er was sprake van veel negativiteit
- Bij kritiek liepen ze tegen de muur
- De medewerkers voelden zich als een klein kind behandeld en voelden zich bang
De vertrouwenspersoon meldde dit bij de werkgever waarbij de klagende werknemers anoniem bleven maar Vera wel werd genoemd. Vera kreeg daarop een uitnodiging voor een gesprek met haar leidinggevende in het bijzijn van de vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersoon gaf aan welke problemen er werden ervaren door het gedrag van Vera.
Na het gesprek werd er een verbeterplan opgesteld. Vera gaf daarop aan dat ze het gesprek als confronterend van eenzijdig had ervaren. Het stak Vera bovendien dat de collega’s hun kritiek via de vertrouwenspersoon gaven en verder anoniem wensten te blijven. Hierdoor was het niet mogelijk dat er hoor en wederhoor plaatsvond.
Een aantal maanden later was er een vervolggesprek met Vera, haar leidinggevende en de vertrouwenspersoon. Voordat dit gesprek plaatsvindt, had de vertrouwenspersoon de betrokken anonieme werknemers weer gesproken en die hadden aangegeven dat de situatie verslechterd was. Hierop meldde Vera zich volledig ziek. De bedrijfsarts gaf daarop aan dat ze op medische gronden niet in staat was om haar eigen of ander werk uit te voeren. Vera vroeg vervolgens zelf ontbinding van de arbeidsovereenkomst omdat ze geen vertrouwen meer in haar werkgever had. De kantonrechter ontbond de arbeidsovereenkomst vanwege een verstoring van de arbeidsverhouding die te wijten was aan de werkgever en kende een forse extra vergoeding toe.
Wat ging hier allemaal mis?
Geen onderzoek na anonieme klachten
Allereerst was het functioneren van Vera altijd als goed beoordeeld. De klachten over haar waren anoniem gedaan. De werkgever was er vanuit gegaan dat de bevindingen van de vertrouwenspersoon kennelijk waar waren en had dus niet geverifieerd of ze terecht waren en Vera kon zich er ook niet tegen verdedigen.
Maar de rechter had ook kritiek op de rol van de vertrouwenspersoon. Deze was zijn/haar boekje te buiten gegaan oordeelde ook de kantonrechter.
De te vergaande rol van de vertrouwenspersoon
Als de klager anoniem wil blijven dan is het enige wat de vertrouwenspersoon kan doen, een anoniem signaal afgeven aan de organisatie waarin de vertrouwenspersoon laat weten dat hem/haar iets ter oren is gekomen waarnaar de organisatie dan vervolgens zelf onderzoek kan doen. Dit zal met name gebeuren als de vertrouwenspersoon een patroon waarneemt of op uitdrukkelijk verzoek van de klagers. Het zou hierbij bijvoorbeeld kunnen gaan om een angstcultuur. De naam van een beklaagde wordt dus niet genoemd door de vertrouwenspersoon. Het is een bescheiden rol die de vertrouwenspersoon heeft, en deze zal dus nimmer zelfstandig een onderzoek doen en ook niet aanwezig zijn bij een functioneringsgesprek van een medewerker tegen wie een klacht is ingesteld namens de klagers.
Het onderscheid tussen arbeidsconflict en onveilige werkplek
De vertrouwenspersoon heeft in deze casus geen onderscheid gemaakt tussen kritiek op het functioneren en/of grensoverschrijdend gedrag. Klachten over het functioneren van een werknemer en arbeidsconflicten horen niet thuis bij de vertrouwenspersoon maar bij de leidinggevende, de leidinggevende van de leidinggevende of HR. De scheidslijn kan dun zijn. Wanneer is het pesten of intimidatie of discriminatie (vertrouwenspersoon) of disfunctioneren, aanspreken op gedrag wat iemand niet wil horen of een arbeidsconflict (de organisatie zelf). Een vertrouwenspersoon zal, als dit niet duidelijk is, de klager aanhoren en met de klager analyseren waar de klacht eventueel thuis hoort. Zonder de verdere details te kennen, lijken de eerste vier klachten van de klagers thuis bij de organisatie en niet bij de vertrouwenspersoon en de laatste klacht zou eventueel kunnen worden aangemerkt als een angstcultuur, afhankelijk van de details. Ik wil hiermee niet zeggen dat de klachten van de medewerkers niet serieus genomen dienden te worden, maar de vertrouwenspersoon had ze moeten doorverwijzen naar de organisatie. Dan kun je weliswaar niet anoniem klagen, maar met anoniem klagen los je een arbeidsconflict ook niet op.
